Λέγοντας σχεδόν το ίδιο
Umberto Eco
Εκδόσεις “Ελληνικά Γράμματα”, 2003
Η απόλαυση της ανάγνωσης του κειμένου και η κατανόηση των εννοιών του είναι μια υπόθεση καθαρά εκείνου που διαβάζει, αλλά για να φτάσει ένα κείμενο στην φάση της ανάγνωσης πρέπει να περάσει από πολλά στάδια επεξεργασίας. Ενα από τα στάδια επεξεργασίας ενός κειμένου είναι εκείνο της μετάφρασης, στην περίπτωση που ένα κείμενο μεταφέρεται από μια γλώσσα σε μιαν άλλη. Η διαδικασία ωστόσο αυτή, όσο και να φαίνεται, δεν είναι πάντοτε τόσο απλή επειδή ένα κείμενο, σαν συνδυασμός λέξεων, μπορεί εύκολα να περάσει από μια γλώσσα σε μια άλλη, αλλά το κείμενο εκτός από τις λέξεις και την πιθανή ορολογία, αποτελείται από έννοιες και νοήματα τα οποία θα πρέπει να μεταφερθούν από την μια γλώσσα στην άλλη. Ετσι το ζητούμενο της μετάφρασης δεν είναι οι λέξεις αλλά κυρίως τα νοήματα που πρέπει ορθά να αποδοθούν από την μια γλώσσα στην άλλη.
Εκτός από το νόημα που περιέχεται σε ένα κείμενο υπάρχει και ένα αίσθημα που μπορεί να αναδυθεί μέσα από τις γραμμές και να προκαλέσει μια συναισθηματική κατάσταση σε αυτόν που το διαβάζει. Το νόημα και το αίσθημα είναι στοιχεία απαραίτητα για την συμμετοχή του αναγνώστη σε ό,τι ο συγγραφέας θέλει να αποδώσει. Αλλά γιατί τόση συζήτηση για την μετάφραση; Διότι αρχικά η μετάφραση θα πρέπει να αποδίδει το νόημα του πρωτοτύπου, καθώς μεταφέρεται από τον μεταφραστή. Στο σημείο αυτό αναδύεται ενδεχομένως και το σημαντικότερο θέμα καθώς το αρχικό νόημα περνάει μέσα από την κατανόηση του μεταφραστή προκειμένου να μεταφερθεί σε μια άλλη γλώσσα. Συνεπώς το νόημα και το αίσθημα του κειμένου πρέπει να περάσει μέσα από την κατανόηση του νοήματος και την βίωση του αισθήματος, όπως αυτά φιλτράρονται από τον μεταφραστή, ο οποίος έχει τα δικά του νοήματα και αισθήματα τα οποία μπορεί να αναμιγνύονται με εκείνα του συγγραφέα, στην διαδικασία της μετάφρασης.
Πολύ συχνά η μετάφραση μπορεί να γίνει ερμηνεία του κειμένου σύμφωνα με την αντίληψη του μεταφραστή ή ακόμη και παράφραση, με αποτέλεσμα την αλλοίωση της ουσίας του κειμένου. Η όλη αυτή διαδικασία μπορεί να φαίνεται απόμακρη στην καθημερινότητα, αλλά στην πραγματικότητα δεν χρειάζεται να είναι κανείς μεταφραστής για να χρειαστεί να μεταφέρει νοήματα και αισθήματα ακόμη και στην δική του γλώσσα, οπότε τότε γίνεται κατανοητή η ανάγκη της ορθής απόδοσης του νοήματος και του αισθήματος στον τελικό του αποδέκτη.
Ιανός Γεωργίου